November Music: Songs of wars I have seen

B’rock, I Solisti del Vento. Heiner Goebbels – Songs of wars I have seen
Verkadefabriek, Grote zaal (zondag 10 november)

Heiner Goebbels heeft wat men noemt een zwak voor Getrude Stein. Dat wil zeggen: voor haar literaire werk, dat met enige regelmaat opduikt in zijn muziektheater. Zo ook in Songs of wars I have seen (2007), het ‘geënsceneerde concert’ dat zondag klonk tijdens de slotavond van November Music.

Goebbels ontleende de titel aan Steins bijna gelijknamige oorlogsmemoires, waarin de Amerikaanse emigrante haar leven in Vichy-Frankrijk beschrijft (Wars I have seen). Opvallend: het ontbreken van schrijnende tragiek in haar proza. Paradoxaal genoeg maakt het de ontreddering van een wereldoorlog des te voelbaarder.

Het is een kolfje naar Goebbels’ hand. Met zijn muziektheater predikt de Duitse componist al jaren een ‘esthetiek van afwezigheid’. Dichtgetimmerde plots, uitgediepte personages, Goebbels laat het allemaal achterwege om zo de toeschouwer tot eigen associaties te verleiden.

Ook in Songs of wars I have seen voert spaarzaamheid de boventoon. De enscenering is op het minimalistische af, maar niettemin treffend in haar symboliek. Door de mannelijke ensembleleden naar de achtergrond te verbannen en de vrouwen op de voorgrond te plaatsen, onderstreept Goebbels het vrouwelijke perspectief van Steins tekst. Het zijn ook de dames die beurtelings citaten voordragen.

Exemplarisch in al z’n wrang-komische ironie: ‘je eet altijd honing tijdens een oorlog, zoveel honing, er is geen suiker, er is nooit suiker tijdens een oorlog… je eet bergen honing, geen suiker, en je vindt honing zoveel lekkerder dan suiker, in de appelmoes, in alle toetjes, zoveel lekkerder.’

Meer filosofisch van aard zijn Steins vele referenties aan Shakespeare. ‘We lazen Julius Caesar, en Macbeth en nu Richard de Derde, en het angstaanjagende is dat het allemaal precies lijkt op wat er nu gebeurt.’ Later in haar leven zou ze de onderliggende boodschap kernachtiger formuleren: ‘Dit is de les die de geschiedenis leert: herhaling.’Analoog hieraan draait ook Goebbels’ partituur in historische kringetjes. Atonale passages wisselen stuivertje met minimal-achtige ostinato’s. Af en toe klinkt er een jazzy walking bass. Terugkerende flarden barokmuziek dienen als ritornello.

Hoewel de Vlaamse ensembles B’rock en I Solisti del Vento (ook hier een muziekhistorische sandwich) garant stonden voor een prima uitvoering, wist Songs of wars I have seen niet zo te boeien als Goebbels Walden (eveneens te horen op November Music). Ondanks de welbewuste theatrale soberheid lieten de vele Stein-citaten maar weinig aan de verbeelding over. Dat leidde op den duur tot een zekere drammerigheid.

Desondanks onvergetelijk: de slotscène, waarin een eenzame trompettist soleert over een elektronisch bijgekleurd akoestisch aura van Tibetaanse klankschalen.

Joep Christenhusz

Tags: ,

Reageer