3 x Kronos Quartet: ruw, mechanisch en met klasse

Het New Yorkse strijkkwartet speelt drie werken van Steve Reich die hij voor hen schreef: Triple Quartet (1999), WTC 9/11 (2009-2010) en Different Trains (1988). Zodra de mannen van het Kronos Quartet zijn ingeplugd, start de soundtrack waar twee keer het kwartet te horen is, dus 3x het Kronos Quartet.

De strijkers op het podium spelen in, met, onder en boven de geluidsband, wat op mij aanvankelijk een geforceerde en mechanische indruk maakt. Ligt het aan de manier van spelen, aan de akoestiek van de zaal, of zitten ze door de tape in een te strak keurslijf? Er zou evengoed een accordeonist kunnen staan die heftig aan z’n trekzak rukt en trekt. Gelukkig verdwijnt de kilte in een wat zachter gedeelte van het behoorlijk expressieve stuk. Voor Triple Quartet heeft Reich zich laten inspireren door Bartok’s Strijkkwartet nr. 4, Alfred Schittke en Michael Gordon’s Yo Shakespeare.

WTC 9/11 begint eigenlijk ook heel mechanisch, functioneel dit keer, de eerste schelle klanken stellen een panic call voor. Het stuk is gebaseerd op de aanslagen van 11 september 2001 en bestaat uit drie delen. In het eerste deel met hevige alarmerende geluiden worden we keihard de gebeurtenis ingetrokken. In het tweede deel horen we interviewfragmenten van vrienden en buren van Reich en in het derde deel klinken (gefragmenteerde) Joodse gezangen. Door de vijfde (technische) component merk je hoe egalitair het kwartet is; de verschillende instrumenten gaan apart een dialoog aan met de samples. De stemmen bepalen de richting van de melodie en het ritme waar op wordt geanticipeerd. De verborgen melodie in de spreekstem krijgt een uitvergroot en kleurrijk karakter, wat door het kwartet excellent wordt uitgevoerd. Soms dringen woorden als chaos en dust door. WTC 9/11 is een hoogtepunt, zo intens het persoonlijke overstijgend.

Eigenlijk ligt WTC 9/11 in de lijn van Different Trains. Reich trekt een parallel tussen zijn persoonlijke leed en de Holocaust. In het eerste deel “America-Before the War” hoor je treinen voorbij denderen met oproepen als “New York – LA”, de route die Reich moest afleggen tussen de woonplaatsen van zijn gescheiden ouders. In diezelfde periode werden Joodse kinderen in Europa naar vernietigingskampen gestuurd. Het tweede deel “Europe-During the War” klinkt intens en alarmerend, in dit geval door loeiende sirenes en stoomfluiten. In het derde deel “After the War” horen we interviewfragmenten van overlevenden en wederom een verwijzing naar de route New York – LA uit het eerste deel.

Reich’s componeerstijl met tape en repetitiviteit, variërend door de verschillende maatsoorten, is een effectief middel om zulke historische belevenissen in muziek te vatten. Intens, rauw en bij vlagen verontrustend. Het Kronos Quartet voelt zich thuis in de Minimal Music en is natuurlijk zo vertrouwd met de stukken dat er weinig mis kan gaan. Maar de musici spelen wel ietwat op de automatische piloot.

Tags: , ,

Reageer