Fred Momotenko: We zenden te veel en luisteren te weinig

Ook in haar twintigste editie geeft November Music ruim baan aan multimediale projecten. Voor het festival maakte Fred Momotenko de voorstelling Cloud-Messenger, samen met de choreograaf Hans Tuerlings en de videokunstenaar Jasper Kuipers. Deze wordt op woensdag 7 november twee keer uitgevoerd in de Verkadefabriek. Thea Derks sprak met Momotenko over het hoe en waarom van Cloud-Messenger.

‘Muziek van nu door de makers van nu’, luidt het credo van November Music. De maker van nu bezigt opvallend vaak termen als ‘multimedia’ en ‘multidisciplinair’, zoals ook voor Cloud-Messenger. Maar wat houdt dit eigenlijk in?
Fred Momotenko: ‘Multimedia is een technische term. Muziek klinkt bijvoorbeeld niet alleen akoestisch maar ook in samenspraak met computerklanken, wordt gemanipuleerd door live elektronica, of klinkt in surround sound –  de luisteraar hoort de muziek niet alleen frontaal, maar van alle kanten. Multidisciplinair gaat nog verder: je combineert muziek met andere kunstvormen, zoals in Cloud-Messenger met dans en videoanimatie.’

Dat het project desondanks vooraal aan hem wordt gekoppeld, is volgens de Russisch-Nederlandse componist minder paradoxaal dan het lijkt: ‘Ik ben er zo’n drie jaar geleden mee begonnen, vond het gedicht Meghadŭta van de Sanskrietdichter Kălidăsa en heb diens ruim honderd kwatrijnen teruggebracht tot een script van vijfenveertig minuten. Op basis daarvan ontwierp Jasper Kuipers videoanimaties en Hans Tuerlings een basischoreografie, die verder door de dansers is uitgewerkt.’

Momotenko herinnert zich niet meer wat eerst kwam, de wens een multidisciplinaire voorstelling te maken, of het gedicht: ‘Ik heb mijn antennes altijd uitstaan en koesterde al langer plannen voor een compact project met maar één musicus, één danser en elektronica. Ik was bovendien gefascineerd door het thema eenzaamheid en toen ik dit gedicht vond vielen alle puzzelstukjes in elkaar. Door alle sociale media zijn we tegenwoordig veel te veel bezig met zenden, en te weinig met luisteren. Die thematiek herken ik in Meghadŭta, dat stamt uit de vijfde eeuw. In dat oude verhaal wordt een Yaksha, een goddelijke dienaar (gedanst door Gilles Viandier) een jaar van zijn jonge bruid gescheiden. Hij wordt gek van eenzaamheid en belandt in een mentale gevangenis – kan zich niet uiten en wordt niet begrepen, zoals veel mensen in onze maatschappij.’

De Yaksha vraagt een Wolk – de blokfluitist Jorge Isaac – een boodschap aan zijn geliefde te sturen, wat aansluit bij de huidige gewoonte gegevens te bewaren in een zogenoemde cloud. Momotenko: ‘Het is allemaal virtueel, alles speelt zich af in het hoofd van de Yaksha. Zelfs de wolk beweegt zich niet werkelijk, die ontspruit aan zijn fantasie, zijn hoop, zijn verlangen. Daarom ook verschijnt zijn geliefde (gedanst door Daniele Lehman) alleen op de videobeelden, als een soort extensie van hemzelf – zo wordt ook de blokfluit geschaduwd door de elektronica.’

Momotenko realiseerde met elektronische middelen een orkest van stemmen: ‘Ik heb met Jorge alle denkbare klanken van zes verschillende blokfluiten opgenomen, van de allerhoogste sopranino tot de allerlaagste contrabasfluit. Die heb ik bewerkt en eindeloos gestapeld – soms klinken wel duizend samples tegelijkertijd, zodat je een heel breed en scherp klankbeeld krijgt. De hoogste noten van de sopranino zijn bijvoorbeeld een beetje vals en door dat uit te vergroten kan ik het conflict – dat overigens in het oorspronkelijke gedicht ontbreekt – benadrukken, het moment waarop de vloek wordt uitgesproken.’

Hoewel poëzie de basis vormt van Cloud-Messenger, wordt er in het hele stuk geen woord gesproken. Momotenko: ‘Dat is voor mij essentieel, want muziek begint met luisteren. Bij het componeren heb ik me wel gebaseerd op spraakritmes van verschillende talen, zodat de ritmiek vloeiend en onvoorspelbaar is en de muziek zelf de verteller wordt.’
Hoewel hij hoopt dat wij door Cloud-Messenger anders naar onze omgeving gaan kijken, koestert Momotenko weinig illusies: ‘Eenzaamheid is helaas van alle tijden. Ook de Yaksha is aan het einde van het stuk nog net zo eenzaam als aan het begin, hij kan de vloek niet doorbreken.’

Thea Derks
Amsterdam, 2-5 november 2012

Tags: ,

Reageer