November Music: Minguet quartet – openingsconcert

Ok. Ik zou natuurlijk advocaat van de duivel kunnen gaan spelen door te stellen dat November Music voor een weinig vernieuwend openingsconcert heeft gekozen. Want ja: strijkkwartetten zijn toch inmiddels hopeloos ouderwets? En dan stamde het meest recente werk dat gespeeld werd ook nog eens uit 2005. Hoezo ‘Muziek van nu door de makers van nu‘? Met dank aan het Goethe Instituut beet het Minguet quartet de spits af. Goethe, strijkkwartetten, Wolfgang Rihm dat riekt naar (neo-)Romantiek….

En inderdaad: met een groots unisono gebaar opent het Vierde Strijkkwartet (1983) van Rihm. Voortdurend heb ik het gevoel dat er in het collectieve geheugen van de muziekgeschiedenis wordt gewroet, en doet het met steeds weer ‘denken aan’… Maar het wordt nooit Beethoven, Schubert of Sjostakovitsj. Niet eens Bartok. Er wordt gespeeld met mijn verwachtingen, maar telkens eindigt het in iets totaal anders.

Dan het tweede deel. Weer heftige marcato inzetten. Intens gespeelde samenklanken, die groeien en wegsterven alsof ze een eigen leven leiden. Ja, groots en meeslepend is het, en bovenal: ontzettend Duits. (Want, met excuses voor het cliché, tot het Bittere Einde met Grote Ernst)

Het derde deel begint statisch, met langgerekte, breekbare flageoletten. Zwevend, bijna zonder beweging. Maar ook dat is van korte duur. Ik vraag me af hoe het komt dat deze muziek, die voortdurend van het ene uiterste in het andere vliegt, toch zo consistent op mij overkomt. Elk gebaar overtuigt. Bij elke wending denk je in een flits: wat gebeurt er nu? Maar even later blijkt het een volstrekt logisch vervolg. Vanaf het begin grijpt het je bij de keel om je tot het Bittere Einde en met Grote Ernst vast te blijven houden.

De in 1973 geboren klarinettist en componist Jörg Widmann studeerde bij Rihm. Het grote verschil met de vandaag gespeelde werken van zijn leermeester is het veelvuldig gebruik van ruis- en noiseklanken door middel van zogenaamde extended techniques: het aanstrijken van de klankkast, stuiterende strijkstokken, nadrukkelijk zuchten en ademen en het maken van zwiepende geluiden door met de stok in de lucht te slaan. Van het begin tot het einde is er een duidelijke puls voelbaar. Andante, als Schubert’s winterwandelaar. Deze wordt begeleid door traag chromatisch stijgende legato lijnen gecontrasteerd met getokkelde dalende motieven. En aan het eind: warme, bijna tonale akkoorden, onderbroken door zuchten. Ah, Sehnsucht!

Enfin, ook over het een half uur durende ééndelige Elfde Strijkkwartet van Wolfgang Rihm, zou ik met een zelfde gepassioneerdheid kunnen uitweiden. Evenals over het buitengewoon gedisciplineerd samenspelende Minguet quartet dat als één instrument klonk. Maar misschien gaat dat vervelen. Het spijt me. Na dit concert is de vraag naar vernieuwing voor mij volstrekt irrelevant geworden. I’m shamefully romantic….

Luister ook eens naar Quartettstudie Takt 1 van Wolfgang Rihm.

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Gezien en beschreven door Miranda Driessen; woensdag 7 november 2012 in de Toonzaal.

Tags: , ,

Reageer