November Music: Ethel

Het gesternte waaronder iemand ter wereld komt, beïnvloedt onwillekeurig de levensloop en maakt slachtoffers of daders. Het is het centrale thema van de composities die tijdens Ethels tweede optreden op November Music ten gehore worden gebracht. Er klinken vier stukken waarvan vooral het tweede (Reich) en het laatste (Jacob TV) getuigen van een op elkaar afgestemd geheel.

Op Miminal Music Day mag muziek van één van de grondleggers en vernieuwers van het genre niet ontbreken: van Steve Reich klinkt Different Trains, een van zijn bekendste werken. Gezien Reichs Joodse achtergrond en het thema van dit werk is een betere locatie dan de Toonzaal voor het uitvoeren van deze minimalistische kamermuziek nauwelijks denkbaar. Met een perfecte akoestiek biedt de oude synagoge een klein, intiem podium om de hypnotiserende werking van het programma zijn werk te laten doen.

Different Trains is gebaseerd op tapeloops, bewerkte opnamen van treinreizigers in Amerika vóór de Tweede Wereldoorlog en minder gezegende treinreizigers in Europa tijdens deze oorlog. Cycli van muzikale motieven imiteren en ondersteunen het documentaire materiaal. Alles bij elkaar een compositie vol valkuilen wanneer live gespeeld. Een integrale uitvoering is vooral een kwestie van focus en goed tellen. Wanneer de trein begint te stomen wordt ook ik vervoerd, even willoos als de door de verbeten concentratie van de strijkers gesneuvelde strijkstokharen die meedansen op de grillen van chaos.

Na een voor de gelegenheid ingelast octet voor synthesizers en strijkers van een bevriend componist klinkt ter afsluiting Take a Wild Guess van Jacob ter Veldhuis (Jacob TV). Het stuk, geïntroduceerd en toegelicht door de Nederlandse avant-popcomponist zelf, vormt meteen het hoogtepunt van het concert. Ter Veldhuis onderzoekt in het werk de zelfkant van de samenleving in Amerika, waar drugs, prostitutie en geweld aan de orde van de dag zijn. Het stuk maakt gebruik van confronterende uitspraken van gedetineerden en refereert aan omstandigheden waar slavernij en suïcide deel uitmaken van het dagelijkse leven. De agressie en uitzichtloosheid is hoorbaar. Net als bij Reich vormt het opgenomen materiaal de backingtrack voor de strijkers, maar Take a Wild Guess is mistroostiger. Wat is nog vrije wil wanneer het toeval zoveel bepaalt? Reich refereert aan de tragiek uit het verleden, Jacob TV aan de actualiteit. Misschien verklaart dit waarom zijn stuk zo hard binnenkomt en Ethel ons wakker schudt in contemporaine opwinding.

Gezien en geschreven door Harm Timmerman; donderdag 8 november in de Toonzaal.

Tags: ,

Reageer