November Music: ECM Artists in Concert

Met een schat aan hedendaagse musici en zeer uiteenlopende uitgaven is ECM een keurmerk op zich geworden. Je hoeft niet ver te zoeken voor vele verwijzingen naar de kwaliteiten van dit platenlabel, opgericht in 1969 en sindsdien geleid door Manfred Eicher. Geroemd als meester van de ruimte, die waarin muziek weerklinkt.

De uitgaven van ECM kenmerken zich door een stilte van 7 seconden voordat de eerste tonen uit je luidsprekers komen. Geen 7 seconden stilte echter voor de sessie van pianist Harmen Fraanje en trompettist Enrico Rava , maar daarover later meer.

Al die prachtige uitgaven wekken hoge verwachtingen, verwachtingen waarover ik eerder al schreef in mijn verslag van Reich’s ‘Music for 18 Musicians‘.(zie weblog Concertzender Nieuwe Muziek)

Die verwachtingen worden natuurlijk niet alleen gewekt door de uitgaven van ECM, integendeel. In tegenstelling tot de vele “opgepoetste” opnames die onze oren dagelijks strelen, laat ECM kleine missers van de evengoed virtuoze musici vaak onaangetast staan op de uiteindelijke uitgaven. Misschien is er het oor van een muzikant voor nodig om ze te herkennen, maar ik denk dat een schaarse onbedoelde toon hoe dan ook bijdraagt aan het karakter van een plaat. Je moet kunnen horen dat het ‘ook maar gewone mensen zijn’ die de muziek maken, om er werkelijk van onder de indruk te kunnen zijn. Een ode aan het streven naar perfectie door imperfectie.

Manfred Eicher’s idee was briljant en eenvoudig, opnamen laten klinken als live muziek. En tijdens ‘ECM Artists in Concert‘ was het alsof Eicher zelf achter de knoppen zat. We werden omringt door een ongeëvenaarde ruimtelijkheid op een zee van klank.

Wolfert Brederode was met Mark Feldman en zijn International Quartet volledig in zijn element. Het optreden was perfect. Wonderschone muziek, fantastisch en tijdloos gespeeld. Het feit dat ze slechts anderhalf uur hadden gerepeteerd, bewijst – naast de enorme virtuositeit van de individuele musici – Brederode’s kwaliteiten als componist. Het International Quartet wist de juiste balans tussen vrijheid en beheersing te vinden.

Toen Rava en Fraanje. Zoals gezegd, geen 7 seconden stilte vooraf. Nog voordat beide heren het podium hadden bereikt zette Rava, letterlijk, de toon. Wat op dat moment nog een spontane ontmoeting leek te worden, ontaarde in een lange tocht door een schijnbaar oneindig lange gang met aan weerszijden deuren die, ondanks de inspanningen van beide musici, ongeopend bleven. Een teleurstelling? Ja, maar wel een teleurstelling, die me na het concert bezig heeft gehouden. Ik herinner me dat ik me tijdens de improvisaties afvroeg of de muzikale mogelijkheden expres onverkend gelaten werden. Om zo toch nog de klanken te kunnen volgen. Keer op keer moesten mijn gevoel en verstand het ontgelden. Er ontstond geen nieuwe muziek.

Maar wat een fantastisch contrast, achteraf, met de twee andere optredens! Wat een pure menselijkheid. Het doet er eigenlijk helemaal niet toe waarom het niet wilde lukken. Het zat er gewoon niet in. Niet op dat moment en zelfs niet met deze twee geweldige musici die zichzelf echt niet meer hoeven te bewijzen. Het laat eens te meer zien dat het ontstaan van muziek onverklaarbaar is, de bron soms onvindbaar. Een luchtspiegeling, waarin 7 seconden stilte eindeloos kunnen weerklinken.

Spontaan en vol humor, iets waar ECM wellicht wat minder om bekend staat, was het optreden van Jan Bang. Samen met Arve Hendriksen en Stian Westerhus brachten Bang ons een bijzonder verrassend einde aan ECM Artists in Concert. Evenals Rava en Fraanje speelden zij voor het eerst samen. Electro-akoestisch met de nadruk op Bang’s electro, maar zonder zich te verliezen in ‘beeldschermstaren’ (er was geen beeldscherm), en met een goede flow vol onverwachte afwisseling en verre geluiden. Het zingen van Hendriksen deed me denken aan Sidsel Endresen. Ook een Noorse ECM artiest wiens carrière na ECM een heel andere, en zeker zo interessante wending genomen heeft. Het spel van Stian Westerhus verdient een bijzondere vermelding. Behoedzaam balancerend, bijna dansend op zijn pedalen bespeelde hij een veel groter instrument dan enkel de in het oog springende Gibson. Of hij nu met of zonder strijkstok speelde, ieder geluid was afgestemd op het grote geheel.

Al met al een avond met verrassingen, contrasten, heel erg veel hoogtepunten en zonder twijfel ECM waardig. Ook al zullen de opnamen van deze avond nooit op het label verschijnen. Andy Doe, ooit in dienst van Naxos, oprichter van Proper Discord Ltd en schrijver van het gelijknamige blog properdiscord.com vroeg zich eens af of ook het antwoordapparaat van ECM begint met 7 seconden stilte. Misschien moeten ik ze gewoon eens bellen, en ze bedanken voor al de mooie muziek die ze hebben uitgebracht. Of een boodschap achterlaten, na de stilte.

Gezien en geschreven door Koen de Wit; zaterdag 10 november in de Verkadefabriek.

Tags: , , , , , , ,

One Response to “November Music: ECM Artists in Concert”

  1. [...] My third and final review for this year’s November Music, originally published in Dutch on VPRO’s Eigentijds Radio 4 music blog. Same as last year, I consider myself very privileged to write about all the [...]

Reageer