Ruimtelijke muziek

Muziek met bijzondere ruimtelijke effecten in Het Avondconcert van donderdag 31 mei 2012. Waaronder een concert uit het Muziekgebouw aan ’t IJ van 17 december 2009, met ‘Accordo’  van Luciano Berio, een stuk waarbij de muziek niet van het podium komt – de musici staan opgesteld in alle vier hoeken van de zaal. Ook in dit concert: Gafh! (met een uitroepteken) van de Nederlandse componist Klaas de Vries. Een ruimtelijke compositie waar je als publiek gewoon rond kan lopen in de zaal om van alle kanten de akoestische en elektronische muziek te beluisteren.

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Het gebruik van ruimtelijke effecten is al heel lang onderdeel van de klassieke muziek. Componisten verbonden aan de San Marco in Venetië experimenteerden met de bijzondere en grote ruimte van de beroemde basiliek.  Eerst plaatste bijvoorbeeld Adrian Willaert twee koren tegenover elkaar. Door het succes van deze stijl ontstonden er al snel composities waarin dit principe veel verder werd ontwikkeld. Er zijn composities met wel 6 verschillende semi-onafhankelijke groepen zangers en instrumentalisten die vanuit verschillende plekken in de basiliek speelden, waardoor spectaculaire ruimtelijke effecten ontstonden. Giovanni Gabrieli was een van de beroemdste componisten van deze techniek, ook wel cori spezzati genoemd.

Giovanni Gabrieli: ‘Buccinate in neomenia tuba’ en ‘In ecclesiis’
Gabrieli Consort and Players olv Paul McCreesh

Ook Berlioz stelde musici in de zaal op. In zijn Requiem haalt Berlioz alles uit de kast om het drama te componeren. Het 400 man tellende orkest en koor bij de première zbevat onder andere 16 pauken en 4 koperensembles die in 4 hoeken van de zaal of kerk staan opgesteld.

Hector Berlioz: Dies Ira, uit het Requiem opus 5
Orchestre National de France olv Leonard Bernstein

In de 20e eeuw kreeg het gebruik van ruimtelijke effecten in de klassieke muziek een nieuwe impuls. Grote componisten zoals Boulez, Stockhausen en Schnittke, speelden in composities doelbewust met de plaatsing van de bron van muziek. Berio’s Accordo dateert van 1981. Het is een stuk voor 4 ruimtelijk opgestelde harmonie-orkesten. Er zijn bij de uitvoering in totaal 5 dirigenten nodig! Berio laat zijn 4 harmonieorkesten niet communiceren zoals Giavanni Gabriele, nee bij Accordo kom je als luisteraar terecht in een draaikolk van klanken, vaak klinkt het als een groots gezellig feest. Het wordt nu gespeeld door Het Doelen Ensemble, aangevuld met studenten van het Rotterdams Conservatorium.

Luciano Berio: Accordo
Het Doelen Ensemble, aangevuld met studenten van het Rotterdams Conservatorium, olv Carla Balemans, Marta Marmol, Roberto Bautista Rangel, Leonard Evers, Roun Zieverink

Na de pauze ging dit concert verder met een andere bijzondere compositie. Ghaf! Van Klaas de Vries. Ghaf is een niet alleen een compositie, maar ook een ‘installatie’, het publiek ondergaat het werk dwalend door de zaal, omringd door video-installaties van Jochem van der Spek. Klaas de Vries construeert een bouwwerk van klank, de luisteraar dwaalt er als een klein stipje in rond, de oren steeds richtend op een nieuw perspectief.

Klaas de Vries: Ghaf!
Doelen Ensemble olv Arie van Beek

De Candadees Henry Brant ontwikkelde vanaf het begin van de jaren ‘50 als een van de eerste het concept van spatiale muziek.  In spatiale composities gaf hij musici een bepaalde plaats in de zaal en op het podium. Ruimte, klankkleur, ritme en toonhoogte vormen de ‘vierde dimensie’ van muziek, zei Brant.

Henry Brant: Hieroglyphics 3
Jacob Glick, altviool, Catherine Satterlee, mezzosorpaan, Henry Brant, orgel, Phyllis Martin Pearson, vibrafoon en piano, Marianne Finckel, klavecimbel en Louis Calabro, pauken en klokkenspel.

Henry Brant: Western Springs
La Jolly Symppony & Chorus onder leiding van 5 dirigenten: Henry Brant, Thomas Nee, David Chase, Amy Snyder en James Cheatham

Terry Riley schreef in 1969 het minimalistische werk ‘A Rainbow in Curved Air’. Ruimtelijke muziek, in ieder geval zoals Riley het zelf ervoer!! Een citaat zegt alles: “I was never concerned with minimalism per se but I was very concerned with psychedelia and the psychedelic movement of the sixties as an opening toward consciousness. For my generation that was a first look toward the East and the psychedelic drugs that were opening up people’s consciousness. So I think what I was experiencing in music at that time was another world. Besides just the ordinary music that was going on, music was also able to transport us suddenly out of one reality into another. Transport us so that we would almost be having visions as we were playing. . . . I believe music, shamanism, and magic are all connected, and when it’s used that way it creates the most beautiful use of music.”

CD Terry Riley: ‘A Rainbow in Curved Air’ bewerkt voor Lunapark door Arnold Marinissen en Anthony Fiumara
Lunapark

Tags:

Reageer