Harry Partch

Live uit het Muziekgebouw, vanavond, donderdag 9 februari 2012: nieuwe bewerkingen van de “zwerversliederen” van de Amerikaanse componist Harry Partch (1901-1974). Live uit het Muziekgebouw aan ‘t IJ in Amsterdam een concert in de Donderdagavondserie, vanavond verzorgd door het Belgische Ictus Ensemble, en met op het programma twee werken die als het ware met elkaar verweven worden en als één geheel gespeeld worden.

De uitzending is na afloop hier terug te horen:

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Het betreft een werk van de Amerikaanse componist Harry Partch in een nieuwe, herziene versie die gemaakt werd door Tim Mariën; èn een werk van diezelfde Tim Mariën. Dat werk van Mariën heet Toeënwâs, het is in 2009 geschreven voor een ensemble bestaande  uit microtonaal harmonium/piano, bewerkte fretloze twaalfsnarige gitaar, trombone, fluit en percussie (kleine basdrum, 3 tom toms, guiro, herstemde marimba). Min of meer hetzelfde instrumentarium wordt gebruikt voor de herziene versie die Mariën maakte van het werk van Partch dat we op het programma vinden, The Wayward.

The Wayward is een liederencyclus, geschreven in de jaren 1941-1943, die geïnspireerd is op de omzwervingen van Partch door de Verenigde Staten ten tijde van de Grote Depressie, de jaren ‘30 van de 20e eeuw dus. De cyclus omvat vier composities die Partch schreef tijdens of naar aanleiding van zijn leven als zwerver. Partch leidde tijdens die Great Depression gedurende tien jaren het bikkelharde leven van hobo en doorzwierf het Amerikaanse continent als verstekeling op goederentreinen.

Die vier composities zijn:
- The Letter
- Barstow
- San Francisco
- U.S. Highball

Harry Partch werd geboren in 1901 in Oakland, California, hij was de zoon van twee voormalige zendelingen die in China gewerkt hadden. Hij groeide op in kleine dorpjes in Arizona en New Mexico, waar hij liedjes hoorde zingen in het Chinees, het Spaans en in Indiaanse dialecten. Als kinde leerde hij klarinet, harmonium, altviool, piano en gitaar spelen. Al op jeugdige leeftijd begon hij te componeren maar hij stoorde zich meer en meer aan de imperfecties van ons stemmingssysteem, de getempereerde chromatische toonladder. Hij was er zo van overtuigd dat het beter kon dat hij zijn vroege werken op een zeker moment allemaal verbrand heeft.

Partch was geïnteresseerd in de muzikaliteit van de spraak, en daarom bouwde hij zelf ook muziekinstrumenten – en dan met name instrumenten waarmee de intonatie van de stem kan worden nagespeeld. Zijn eerste instrument waarmee dat kon was de Monophone, ook wel bekend als de Adapted Viola. Met een beurs leeft hij een paar jaar in Dublin, waar hij van de dichter William Butler Yeats toestemming kreeg om diens vertaling van Oedipus van Sophocles op muziek te zetten, gebruikmakend van zijn eigen, zelf ontwikkelde instrumenten. Maar toen zijn financiële middelen uitgeput raakten moest Partch terug naar de Verenigde Staten, waar hij tien jaar lang als zwerver door het land trok. Tijdens die omzwervingen trof hij, in de buurt van de plaats Barstow in California, een aantal graffiti-teksten in de buurt van een spoorlijn – en die vormden de basis voor een van de vier werken in The Wayward. Inderdaad: Barstow, geschreven in 1941. Twee jaar later schreef hij US Highball, ook over zijn jaren als “hobo”.

In 1949 publiceerde Partch een boek over zijn muziek met musicologische beschouwingen en toelichtingen op de door hem gebouwde instrumenten. Het werk wordt tegenwoordig beschouwd als een standaardwerk op het gebied van de microtonale stemming.

“Gate 5″ is de naam van het eigen platenlabel dat Partch opzette, met de bedoeling zijn eigen werk uit te geven.

Partch overleed op 3 september 1974 in San Diego, tengevolge van een hartaanval.

Een mooie samenvatting van wie hij was vinden we in zijn eigen woorden: “a philosophic music-man seduced into carpentry”.

Nog wat voorbeelden van door Partch gebouwde instrumenten:
- the Adapted Viola (een altviool met een cello-hals zodat het bereik vergroot wordt);
- drie Adapted Guitars (met aangepaste fretposities bijvoorbeeld);
- verschillende qua stemming aangepaste harmoniums (“reed organs”)
- the Diamond Marimba, een marimba met toetsenopstelling in de vorm van een diamant;
- de Mazda Marimba, een marimba van gloeilampen (van het merk Mazda), genoemd naar de Zoroastische god Ahura Mazda;
- de Zymo-Xyl, een soort xylofoon met gestemde drankflessen en wieldoppen.

Tags: ,

Reageer